Translate language

środa, 10 kwietnia 2013

CHOLESTEROL (ang. cholesterol)

CHOLESTEROL - jest to biała substancja o konsystencji wosku, występująca w każdej komórce naszego organizmu. Cholesterol pochodzi z wątroby tzw. cholesterol endogenny gdzie organizm jest w stanie samodzielnie wyprodukować go ok. 1-2 g. oraz tzw. cholesterol egzogenny dostarczany wraz z pożywieniem.
Należy do grupy tłuszczów krwi zwanych lipidami. Cholesterol jest potrzebny do:
* tworzenia ścian komórek i otoczki mielinowej nerwowej,
* wytwarzania niektórych hormonów (steroidowe: progesteron, kortyzol, aldosteron, testosteron, estradiol) i witamin oraz kwasów żółciowych,
* prawidłowego funkcjonowania naszego układu trawiennego.

Cholesterol odgrywa bardzo ważną rolę w codziennym funkcjonowaniu organizmu. Natomiast zbyt duża jego ilość we krwi może niekorzystnie wpływać na zdrowie serca. Cholesterol nie występuje w organizmie jako oddzielny składnik, ale w połączeniu z białkami - jako związek złożony. Wyróżnia się kilka rodzajów takich związków, z których najważniejszy stanowią lipoproteiny- rodzaj "nośników" odpowiedzialnych za transport cholesterolu we krwi.
Cholesterol we krwi przenoszony jest przez 2 transportery:
1. cholesterol LDL /Low Density Lipoprotein/ ("zły" beta-lipoproteina) - transportuje cholesterol z wątroby do komórek organizmu. Komórki pobierają tyle cholesterolu, ile potrzebują, a jego nadmiar pozostaje we krwi. Jeżeli we krwi znajduje się za duża ilość LDL, może on gromadzić się w komórkach i tętnicach w postaci tzw. blaszek miażdżycowych (czyli złogi lipidowe), przez co  utrudnia to swobodny przepływ krwi (blokuje tętnice wieńcowe, które doprowadzają krew do serca) i prowadzi do miażdżycy, która z kolei prowadzi do niedokrwiennej (wieńcowej) choroby serca,

co sprzyja wzrostowi poziomu złego cholesterolu:
- spożywanie żywności zawierającej dużą ilość tłuszczów nasyconych (pochodzenia zwierzęcego) czyli nieodpowiednia dieta,
- niedostateczne wydalanie cholesterolu przez organizm,
- genetyczne predyspozycje (czasami organizm sam produkuje go za dużo gdzie główną przyczyną są najczęściej obciążenia dziedziczne). Niektóre osoby mają po prostu skłonność do podwyższonego poziomu cholesterolu i innych substancji tłuszczowych we krwi. Wówczas nawet niewielkie spożycie produktów zawierających tłuszcz wywołuje gwałtowny skok poziomu cholesterolu we krwi,
- długotrwałe silne napięcie nerwowe (gwałtowne wzrastanie poziomu cholesterolu we krwi)

2. cholesterol HDL / High Density Lipoprotein/ ("dobry" alfa-lipoproteina) - usuwa z krwi nie wykorzystany przez komórki cholesterol oraz inne tłuszcze, przenosi je do wątroby, gdzie są przetwarzane i wydalane z organizmu przez przewód pokarmowy (wydalany wraz z żółcią, po przemianie do kwasów żółciowych)

Dlatego należy dążyć do utrzymywania niskiego cholesterolu całkowitego oraz cholesterolu LDL i wysokiego cholesterolu HDL - w ten sposób lepiej chronione jest serce.

* Wysokie stężenie cholesterolu we krwi jest zaburzeniem przewlekłym, wymagającym stałej kontroli i leczenia. Nie należy rezygnować ze stosowanej do tej pory diety i przyjmowania leków, gdy stężenie cholesterolu się zmniejsza. Dawki, rodzaj i ilość leków mogą się zmieniać i jest to uzależnione od skuteczności leczenia i jego działań niepożądanych.

"DOBRE" I "ZŁE" TŁUSZCZE
Nie każdy tłuszcz jest "zły. Natomiast każdy organizm potrzebuje pewnej ilości tłuszczów, gdyż:
* są źródłem energii,
* pomagają we wchłanianiu witamin rozpuszczalnych w tłuszczach,
* dodają smak i zapach pożywieniu.

"Dobre" tłuszcze - to te, w których przeważają wielonienasycone i jednonienasycone kwasy tłuszczowe. Nazywa się je "dobrymi", ponieważ pomagają obniżyć stężenie cholesterolu. Wyróżnia się:
1. Omega-6
główne źródła:  oleje roślinne np. słonecznikowy, kukurydziany, sojowy i uzyskane z nich tłuszcze do smarowania. Orzechy (włoskie, laskowe, pistacjowe, ziemne, makadamia, nerkowca) i ziarna
wpływ na serce: pomagają w obniżeniu stężenia cholesterolu całkowitego i LDL
2. Omega-3 z roślin
główne źródła: olej rzepakowy, olej lniany, oleje sojowe, orzechy włoskie i olej z orzechów włoskich, ciemnozielone warzywa,
wpływ na serce: pomagają w zachowaniu zdrowego serca
3. omega-3 z ryb
główne źródła: ryby oleiste: śledź, makrela, łosoś, pstrąg, sardynki, świeże tuńczyki
wpływ na serce: pomagają w zachowaniu zdrowego serca
4. Jednonienasycone tłuszcze
główne źródła: oleje roślinne, np. oliwa, olej rzepakowy oraz uzyskane z nich tłuszcze do smarowania. Niektóre orzechy i owoce awokado,
wpływ na serce: pomagają w zachowaniu zdrowego serca

"Złe" tłuszcze - to te, które zawierają dużo nasyconych kwasów tłuszczowych lub mogą mają konfigurację trans. Nazywa się je "złymi", ponieważ zwiększają stężenie cholesterolu. Wyróżnia się:
1. Tłuszcze nasycone
główne źródła: produkty pochodzenia zwierzęcego: tłuste mięso, mięso przetworzone, masło, pełnotłuste produkty nabiałowe, ser, ciasta pieczone na sprzedaż, wyroby cukiernicze, placki i przekąski
wpływ na serce: podwyższenie stężenia cholesterolu całkowitego i LDL
2. Tłuszcze trans
główne źródła: naturalnie występują w tłustym mięsie zwierząt przeżuwających, pełnotłuste produkty nabiałowe,masło. Także w wytworzonych przemysłowo poprzez częściowe utwardzanie olejów roślinnych wykorzystywanych w ciastach pieczonych na sprzedaż, wyrobach cukierniczych, plackach i przekąskach oraz w głęboko smażonych przekąskach i potrawach na wynos
wpływ na serce: podwyższenie stężenia cholesterolu LDL i obniżenie stężenia HDL



STEROLE ROŚLINNE (=fitosterole)
Sterole roślinne to substancje tworzące błony komórkowe roślin.  Ich cząsteczka swoją budową przypomina cząsteczkę cholesterolu. Występują w niewielkich ilościach w olejach roślinnych, orzechach, ziarnach, produktach zbożowych, owocach i warzywach. Sterole roślinne obniżają stężenie cholesterolu poprzez zmniejszenie wchłaniania go z jelita cienkiego do krwi. Spożywanie 2 g steroli dziennie może obniżyć stężenie cholesterolu LDL o ok. 10-15% przy jednoczesnym stosowaniu diety.

ZALECANE STĘŻENIA CHOLESTEROLU:
* całkowity cholesterol - poniżej 190 mg/dl (jeżeli przekracza 240 mg/dl, świadczy to o wysokim ryzyku chorób wieńcowych czy zawału serca)
* LDL - poniżej 115 mg/dl
* HDL - powyżej 40 mg/dl dla mężczyzn, powyżej 50 mg/dl dla kobiet
* TG (triglicerydy) poniżej 150 mg/dl

O zagrożeniu miażdżycą świadczy nie tylko wysokie stężenie cholesterolu całkowitego we krwi. Jego sygnałem jest przede wszystkim zwiększony poziom LDL i zmniejszony HDL. Bardzo ważny jest też stosunek ogólnego poziomu cholesterolu do HDL. Aby go obliczyć , należy podzielić ogólny poziom cholesterolu przez wartość HDL. Uzyskany wynik nie powinien być liczbą większą niż 4,5.

ALKOHOL A CHOLESTEROL
Dla niektórych osób, zwłaszcza mężczyzn w średnim i podeszłym wieku oraz kobiet po menopauzie, spożywanie alkoholu w umiarkowanych ilościach w pewnym stopniu zapewnia ochronę przed chorobami układu krążenia, takimi jak zawał serca, choroba wieńcowa czy udar mózgu. Dzieje się tak, ponieważ umiarkowane spożycie alkoholu przyczynia się do podwyższenia stężenia HDL "dobrego cholesterolu" (związanego z lipoproteinami o dużej gęstości)we krwi oraz wywiera korzystny wpływ na krew i naczynia krwionośne. Istnieje również związeg pomiędzy długotrwałym i intensywnym piciem alkoholu a udarem krwotocznym, zastoinową niewydolnością serca i migotaniem przedsionków. Alkohol spożywany w nadmiernych ilościach działa toksycznie na komórki kory mózgowej, lecz także przyczynia się do wystąpienia niedoborów witamin oraz zwiększa ryzyko wystąpienia nowotworów i chorób wątroby, takich jak stłuszczenie, marskość czy alkoholowe zapalenie wątroby.

CHOLESTEROL A SERCE
Podwyższone stężenie cholesterolu może wywierać niekorzystny wpływ na serca, gdyż często powoduje nagromadzenie się złogów tłuszczu w tętnicach, prowadząc do ich zwężenia. Proces "zarastania tętnic" - miażdżyca, może prowadzić do choroby wieńcowej, ataku serca i udaru mózgu.

Inne czynniki ryzyka dla serca to:
- wiek i płeć,
- ciśnienie krwi,
- palenie papierosów,
- cukrzyca,
- problemy z sercem w młodym wieku u członków rodziny.

Jak obniżyć stężenie cholesterolu we krwi
! przestrzegać zdrowej diety,
! aktywność fizyczna,
! zachowywać prawidłową wagę i budowę ciała (zbyt wiele tłuszczu na brzuchu, wiąże się z częstszym występowaniem problemów sercowych, niż w przypadku nadmiaru tłuszczu na biodrach)

zdrowy styl życia dla serca:
* nie palić papierosów
* wyłączyć alkohol z diety bądź ograniczyć jego spożycie
* ruch (30 minut np. energicznego spaceru)
* utrzymywać wagę
* kontrolować stres

ZDROWE ŻYWIENIE DLA SERCA
* jeść zróżnicowane pożywienie. Wybierać zdrowe produkty i dozować rozsądnie słodycze,
* jeść mniejsze porcje i unikać dokładek,
* jeść co najmniej pięć porcji owoców i warzyw dziennie,
* jeść regularnie posiłki oparte na produktach skrobiowych, takich jak: chleb, ryż, makaron, ziemniaki i płatki owsiane,
* wybierać niskotłuszczowe produkty nabiałowe i chude mięso,
* jeść przynajmniej dwie porcje ryby na tydzień (jedna z nich powinna być oleista: śledź, makrela, łosoś, sardynki),
* ograniczyć spożycie soli (zamiast niej używać ziół i przypraw),
* jeść świeżo przygotowane potrawy zamiast gotowych do przyrządzenia daniach,
* jeżeli występuje podwyższony cholesterol, uzupełnić swoje menu w produkty wzbogacone o sterole roślinne, np. tłuszcze do smarowania pieczywa.
* unikać czerwonego mięsa, oleju kokosowego, tłustego mleka, śmietany, lodów, serów oraz ciastek, krakersów, tłustych mięs, boczku, parówek, kiełbas typu salami, wątróbki, podrobów, konserw mięsnych, tłuszczu i skóry z drobiu, potraw smażonych na maśle/smalcu/słoninie/oleju słonecznikowym/sojowym/kukurydzianym/na margarynach twardych, fast foodów, chipsów ,masła, pełnotłustego mleka i jego przetworów np. śmietany/serów żółtych i topionych/lodów, białego pieczywa, połączenia cukru, cholesterolu i kwasów tłuszczowych nasyconych (często połączenie te występuje w słodyczach, wyrobach cukierniczych, ciastach, ciastkach, lodach i deserach)
* można jeść chude mięso (np. kurczaki) i chudą wędlinę (np. polędwicę), niektóre ryby np. łosoś/tuńczyk/ makrela
* do smażenia lepsze są oleje oliwkowe i rzepakowe (pod wpływem wysokiej temperatury nie ulegają utlenianiu). Osoby o podwyższonym cholesterolu i cierpiące na miażdżycę powinny w ogóle unikać smażonych potraw. Powinny zamiast tego spożywać więcej potraw gotowanych, duszonych bądź pieczonych z jak najmniejszą ilością tłuszczu, margarynę miękką (do smarowania pieczywa) w małej ilości, niskotłuszczowe mleko/jogurty/chudy biały ser, ciemne pieczywo, warzywa i owoce (są dobry, źródłem witamin E, C i betakarotenu, a te z kolei chronią przed utlenianiem cholesterolu), zboża (zawierają błonnik, który powoduje obniżenie ilości cholesterolu w organizmie. Błonnik znajduje się również w płatkach owsianych, ryżu, kaszach, otrębach), w niewielkich ilościach orzechy, nasiona strączkowe

LIPIDOGRAM - To oznaczenie poziomu cholesterolu, jego frakcji oraz triglicerydów.
TRÓJGLICERYDY (inaczej zwane triglicerydami bądź triacyloglicerolami TG) - Są to estry gliceryny i trzech kwasów tłuszczowych. To organiczne związki chemiczne należące do grupy tzw. tłuszczów prostych. Trójglicerydy są zużywane na bieżące potrzeby organizmu, a także stanowią materiał zapasowy, zgromadzony w tkance podskórnej, dokładniej w komórkach tłuszczowych, tzw. adipocytach. Tłuszcze te pochodzą z syntezy endogennej (w wątrobie), a także z pożywienia.
! Jednym z ważnych elementów profilaktyki chorób układu krążenia jest odpowiednia gospodarka lipidowa, a dokładniej mieszczący się w normie poziom trójglicerydów w ustroju człowieka. Prawidłowy poziom trójglicerydów w ustroju wynosi 150 mg/dl. Jeśli  poziom ten przekracza 200 mg/dl wzrasta ryzyko chorób układu krążenia i cukrzycy.
Czynniki zwiększające poziom trójglicerydów we krwi to:
- dieta (bogata w cukry proste, tłuszcze zwierzęce, alkohol),
- wiek (poziom trójglicerydów zwiększa się wraz z wiekiem),
- leki (pigułki antykoncepcyjne, sterydy, diuretyki),
- styl życia (nadwaga, otyłość, brak aktywności fizycznej, palenie papierosów),
- choroby (cukrzyca, choroby nerek, wątroby, trzustki, niedoczynność tarczycy, wrodzone zaburzenia przemiany tłuszczów),
- czynniki genetyczne (zwiększony poziom trójglicerydów może występować rodzinnie).

W przypadku osób z cukrzycą bardzo ważne jest przestrzeganie zaleceń dietetycznych dotyczących spożywania węglowodanów prostych, które bardzo łatwo w ustroju zostają zamienione w trójglicerydy. Także wysoki poziom trójglicerydów w ustroju powoduje zwiększone występowanie powikłań towarzyszących cukrzycy (poprzez duże wahania cukru we krwi)

Konsekwencje podwyższonego poziomu trójglicerydów we krwi:
Wysoki poziom trójglicerydów we krwi powoduje odkładanie się ich wraz z cholesterolem i Ca w ścianach tętnic, powodując powstawanie blaszki miażdżycowej. Blaszka zwęża światło naczynia, co zwiększa ryzyko chorób układu krążenia,pęknięcia naczyń, powstania tętniaka aorty. Gdy poziom trójglicerydów w organizmie przekroczy 1000 mg/dl, krew nie dociera do najmniejszych naczyń włosowatych. Prowadzi to do martwicy tkanek i zwiększonej produkcji kwasów w organizmie co sprzyja zaburzeniom równowagi kwasowo-zasadowej. Pojawiają się tłuszczaki. Gdy trójglicerydy osiągną poziom 1000 mg/dl zwiększa się także ryzyko występowania zapalenia trzustki.

! podwyższone stężenie trójglicerydów jest szczególnie niebezpieczne przy jednoczesnym, zwiększonym poziomie frakcji LDL. Wysoki poziom trójglicerydów i LDL znacząco podnosi ryzyko udaru mózgu i zawału serca.



! czosnek ma silne właściwości antycholesterolowe (zamiast surowego można jeść także pieczony, smażony lub gotowany)
! wyciągi z liści karczocha zawierają cynarynę, która wpływa na obniżenie poziomu cholesterolu i tłuszczów we krwi
! soja (białko sojowe obniża cholesterol). Dużo białka jest w sojowej mączce, chlebie i twarogu - tofu, w kremie sojowym i suchych produktach z soi, które można przygotowywać tak jak mięso
! palacze mają niższy poziom HDL niż osoby palące (dzieci palaczy też). Dotyczy to również osób przebywających w zadymionych pomieszczeniach





! Powyższy artykuł ma tylko charakter informacyjny 

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz