Translate language

poniedziałek, 10 października 2011

CUKRZYCA cz. I

Cukrzyca to przewlekła choroba metaboliczna związana z metabolizmem węglowodanów, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi zwane mianem hiperglikemii. Schorzenie to powoduje, że trzustka przestaje produkować insulinę, produkuje ją zbyt mało lub komórki organizmu nie reagują na działanie insuliny produkowanej przez trzustkę. Samokontrola w cukrzycy powinna obejmować badanie cukru glukometrem, mierzenie ciśnienia tętniczego, obserwacja stóp oraz okresowe monitorowanie powikłań cukrzycy między innymi dotyczącymi oczu, nerek, stóp serca (w przypadku gdy ma się neuropatię autonomiczną - jest to uszkodzenie autonomicznego układu nerwowego prowadzące do zaburzenia funkcjonowania wielu narządów w przypadku serca może dojść do bez bólowego zawału serca w jego przypadku objawem może być nagłe pogorszenie wydolności fizycznej np. duszności, niewyrównane bicie serca czy kołatanie. Może także dojść do miażdżycy tętnic). W samokontroli także należy utrzymywać prawidłową masę ciała oraz utrzymywać cholesterol w normie.
Należy także wyjaśnić podstawowe pojęcia, które są niezbędne do zrozumienia mechanizmu cukrzycy a są nimi:
1. Glukoza - jest cukrem prostym pochodzącym z węglowodanów dostarczanych w spożywanym jedzeniu potrzebnym komórkom naszego organizmu. Wszystkie cząsteczki cukru są źródłem energii niezbędnej dla niego. Dzięki glukozie prawidłowo funkcjonuje cały organizm . Jest ona od razu wchłaniana z przewodu pokarmowego. Następnie transportowana jest do krwi a z nią do wątroby skąd wędruje do wnętrza komórek. W nich jest metabolizowana czyli spalana i w wyniku tego procesu powstaje energia. Cukry złożone natomiast muszą ulec wcześniejszemu  strawieniu w żołądku i w jelitach by powstała z nich glukoza. Przyswajaniem glukozy steruje insulina. Jeżeli komórki stają się oporne na działanie insuliny cukier nie wnika do ich wnętrza lecz krąży w krwiobiegu. Dochodzi do zbyt dużego stężenia jej czyli następuje hiperglikemia oraz do głodu komórkowego. Organizm broniąc się przed brakiem cukru uruchamia mechanizmy zwiększonego apetytu. Z powodu braku insuliny glukoza z pożywienia i tak nie trafia do tkanek lecz wydalana jest z moczem.
Należy pamiętać że cukry proste są słodkie w smaku, wchłaniają się natychmiast po zjedzeniu i stosowane są przy niskim stężeniu glukozy we krwi (np. cukierki, ciasteczka, coca cola itp.) natomiast cukry złożone nie są słodkie w smaku i wchłaniają się wolno (np. ryż, ziemniaki, chleb, ciasta itp) - te są znacznie bezpieczniejsze dla cukrzyków

2. Insulina - to hormon wytwarzany przez komórki beta trzustki "otwiera" ona komórki organizmu i pozwala na natychmiastowe zużycie glukozy zawartej we krwi jako źródła energii lub zmagazynowanie jej na później w formie glikogenu. Brak insuliny powoduje, że glukoza nie może zostać wykorzystana i jej stężenie rośnie.
Ogółem insulina powoduje:
- pomaga glukozie wniknąć do komórek
- ułatwia magazynowanie glukozy w wątrobie
- pobudza wytwarzanie tłuszczu z nadwyżki węglowodanów
- pobudza wytwarzanie związków białka

3. Glukagon - hormon wydzielany przez komórki alfa trzustki przede wszystkim w momencie niedocukrzenia. Działa przeciwstawnie do insuliny czyli powoduje wzrost stężenia cukru we krwi.

Glikemia - poziom cukru we krwi. Zbyt wysokie stężenie glukozy we krwi po posiłku może prowadzić do rozwoju miażdżycy, która jest przyczyną niedokrwienia, zawału serca, udaru mózgu, nadciśnienia.

TYPY CUKRZYCY

Do czynników ryzyka cukrzycy zalicza się: otyłość, brak aktywności fizycznej, wiek, czynniki genetyczne (jako główny czynnik)/ zapalne/ toksyczne, nieprawidłowa dieta, palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze

1. Typ 1 - występuje głównie u dzieci i młodzieży ale może pojawić się w każdym wieku i rozwinąć szybko w krótkim czasie. Typ ten spowodowany jest zbyt małą produkcją insuliny przez organizm bądź zupełnym brakiem tego hormonu. Czasem jest nazywana insulinozależną. Może ujawnić się po każdej chorobie zwłaszcza po infekcji wirusowej, pod wpływem stresu, leków, substancji chemicznych lub bez przyczyny. W pewnym stopniu jest to choroba dziedziczna o podłożu genetycznym. Organizm zaczyna niszczyć własne komórki beta produkujące insulinę. Stężenia glukozy we krwi są wysokie ale organizm wytwarza glukozę z białek i tłuszczów. Produktem ubocznym tej przemiany są ciała ketonowe zmieniające zapach moczu i mogące powodować kwasicę i śpiączkę.
Należy stosować dietę z ograniczoną zawartością tłuszczów zwierzęcych i węglowodanów oraz kontrolować poziom cukru we krwi na czczo i po posiłku

2. Typ 2 - Może pojawić się u osób starszych, w średnim wieku także we wczesnej dorosłości oraz dzieci. Rozwija się powoli i stopniowo. Trzustka produkuje dużo insuliny powodując, że nie jest ona w stanie zamienić cukru w energię. Tkanki są mniej wrażliwe na insulinę co nosi nazwę insulinooporności. Dochodzi do uszkodzenia komórek beta i upośledzenia a później zaprzestania wydzielania insuliny. Zaburzone jest zarówno działanie jak i wydzielanie insuliny. Trzustka ulega uszkodzeniu ale proces jest wolniejszy niż w typie 1. W przypadku gdy cukrzyca jest zaniedbywana  lub nie leczona może dojść do rozwoju miażdżycy a w konsekwencji zawał serca, udar mózgu - uszkodzenie dużych naczyń krwionośnych. Przy uszkodzeniu mniejszych naczyń może dojść do schorzeń oczu, niewydolności nerek (prowadzi do niej nefropatia cukrzycowa - uszkodzenie nerek w przebiegu cukrzycy. Wysoki poziom cukru we krwi  po pewnym czasie prowadzi do uszkodzenia drobnych naczyń krwionośnych w nerkach powodując przedostawanie się białek do moczu), zaburzenia krążenia i unerwienia w obrębie kończyn dolnych (neuropatia cukrzycowa czyli uszkodzenie nerwów obwodowych powodujące zaburzenia czucia w stopach i łydkach. Najgroźniejsza forma neuropatii to brak czucia w stopach).

3. Cukrzyca ciężarnych - trwa do momentu urodzenia dziecka i jest zazwyczaj spowodowana przez zmiany fizjologiczne pojawiające się podczas okresu ciąży tzn. wydzielanie przez organizm hormonów antagonistycznych insuliny  to jest estrogenów, progesteronu, prolaktyny i laktogenu łożyskowego. Insulina produkowana przez trzustkę przestaje  prawidłowo działać. Glukoza, która nie została przyswojona w prawidłowy sposób przenika przez łożysko i dostaje się do organizmu dziecka. Jego trzustka wytwarza więcej insuliny powodując zwiększenie masy ciała. U kobiet ciężarnych, które przebyły ją w czasie ciąży  z czasem może rozwinąć się cukrzyca typu 2.

4. Wtórna cukrzyca - jest jednym z następstw przewlekłego zapalenia trzustki. Charakteryzuje się występowaniem pewnych elementów występujących w cukrzycy typu 1 i 2. Jest to choroba zapalna o trwałym, postępującym uszkodzeniu narządu. Dochodzi do zaniku i zwłóknienia tkanki trzustkowej.

W cukrzycy występuje:

1. Hiperglikemia - wysokie stężenie  glukozy. Pojawia się gdy organizmowi brakuje insuliny. Charakteryzuje się nadmiernym pragnieniem, częstym oddawaniem moczu, wzmożonym łaknieniem, sennością, przemęczeniem i/lub zaburzeniami widzenia, suchą i swędzącą skórą, zaróżowieniem skóry, śpiączką, przyśpieszonym tętnem, uczuciem pieczenia, suchością w jamie ustnej, mdłościami, wymiotami, bólami brzucha i głowy (wszystkie te objawy także zależą od stężenia glukozy we krwi). Hiperglikemia także prowadzi do odwodnienia i utraty ważnych dla prawidłowej czynności organizmu substancji (Na, K, P, Mg i innych), dlatego należy uzupełnić niedobór wody i soli mineralnych.
Wzrost stężenia powoduje:
* obfity posiłek
* zwiększone spożycie węglowodanów
* niedostateczna dawka insuliny, pominięcie zastrzyku
* niedostateczna dawka leku dosutnego obniżająca poziom glikemii
* brak wysiłku fizycznego
* sytuacje stresowe (u niektórych powoduje obniżenie cukru we krwi)
* dodatkowa choroba (np. infekcja, gorączka, zatrucie pokarmowe, uraz, operacja)
* przyjmowanie niektórych leków

2. Hipoglikemia - niskie stężenie glukozy. Pojawia się gdy stężenie glukozy we krwi jest niższe niż 60/55 mg.dl. Objawia się drżeniem rąk/ciała, bladością, nadmierną potliwością, kołataniem serca, zaburzeniami koncentracji, zmiennymi nastrojami, sennością, zaburzeniami widzenia, bólem głowy uczuciem głodu "wilczy głód", drętwieniem ust. Ciężkie niedocukrzenie objawia się utratą przytomności, drgawkami a nawet śpiączką. Przy hipoglikemii należy zjeść bądź wypić produkty zawierające cukry proste a potem cukry złożone. Bardzo dobre jest wypicie 1/2 szklanki coca coli lub soku owocowego, dżem lub miód w ilości dwóch łyżeczek, cukierki. Przy bardzo ciężkiej hipoglikemii należy mieć ze sobą glukagon w formie zastrzyku.
Obniżenie glukozy we krwi powoduje:
* brak posiłku lub przekąski lub zbyt duże przerwy między posiłkami
* alkohol
* intensywny wysiłek fizyczny
* przyjmowanie zbyt dużej ilości insuliny, źle rozłożona dawka, nieprawidłowe miejsce wstrzyknięcia, duża przerwa między wstrzyknięciem a spożytym posiłkiem
* niektóre leki dla diabetyków
* ubytek masy ciała
* narkotyki

OBJAWY CUKRZYCY

- główny to podwyższone stężenie glukozy we krwi
Gdy we krwi i w moczu wzrasta poziom cukru, pojawiają się objawy sygnalizujące cukrzycę. Uwagę należy zwrócić przy:
* nadmiernym pragnieniu nawet gdy organizm nie był narażony na wysiłek fizyczny "wilczy głód"
* utracie masy ciała (gdy organizm, który z powodu niedoboru hormonu insuliny nie przyswaja cukrów co powoduje, że nie produkuje z nich energii i korzysta w tym momencie spalając tłuszcze)
* skłonność do infekcji (organizm ma ograniczoną odporność wynikającą z nieprawidłowego funkcjonowania błon komórkowych, co powoduje trudno gojące się rany, świąd skóry)
* senność
* ogólne osłabienie
* zmęczenie
* suchość w ustach
* drętwienie i  zaburzenia czucia w stopie
* częste oddawanie moczu

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY

- leki przeciwcukrzycowe (obniżają cukier) lub insulina
- kontrola wagi (przynajmniej raz na tydzień o stałej porze i na czczo - przybieranie na wadze sygnalizuje modyfikację diety. Nadmierna masa ciała może powodować niekorzystny wpływ na serce, szybsze męczenie
się, insulinooporność. Kontrolować masę ciała można przez wskaźnik prawidłowej masy ciała BMI (body mass index) wskazujący zależność pomiędzy wagą a wzrostem:

BMI =      waga w [kg]
          ------------------------------
          wzrost w [m] x wzrost w [m]

poniżej 18,5 kg/m2 - niedowaga
18,5-24,9 kg/m2 - norma
25-29,9 kg/m2 - nadwaga
powyżej 30 kg/m2 - otyłość

* kontrola cukru we krwi (glukometr - urządzenie umożliwiające sprawdzenie poziomu glukozy we krwi. Dołączony jest do niego lancet, który nakłuwa opuszki palców. Kroplę krwi umieszcza się na pasku testowym i odczytuje się wyniki). Wartość cukru we krwi na czczo: 70-110 mg/dl, 2 godziny po posiłku: maksymalnie 160 mg.dl
* dieta (ważne jest co się je i ile. Można jeść np. warzywa, owoce, produkty bogate w błonnik, chude ryby, mięso gotowane/pieczone, do smażenia najlepiej używać oliwy z oliwek należy ją także dodawać do sałatek, chleb należy smarować cienko margaryną bądź w ogóle, jajka 2-3 tygodniowo, od czasu do czasu można zjeść kawałek ciasta jeżeli ta cukrzyca jest wyrównana , można stosować słodzik bo nie powoduje wzrostu cukru we krwi , duża ilość alkoholu może powodować hipoglikemię, dlatego można go pić jedynie w niewielkiej ilości najlepiej wraz z posiłkiem itp.)
Kilokalorie (kcal) to taka ilość energii jaką potrzebuje organizm do prawidłowego funkcjonowania. Na opakowaniach produktów spożywczych jest napisane ile kcal znajduje się w 100 gramach, dlatego możemy  łatwo obliczyć nasze zapotrzebowanie na energię - dzienne wynosi 1500 - u osoby nie pracującej fizycznie/ 1200 u osób, które chcą schudnąć. Należy ograniczyć spożycie tłuszczów zwłaszcza zwierzęcych, parówki, pasztety, rezygnacja z tłustych serów/śmietany/tłustego mleka, ograniczenie soli.

* rezygnacja z alkoholu, papierosów (przyśpiesza proces starzenia, gdyż dochodzi do nasilenia miażdżycy)
* higiena
* raz na tydzień pomiar ciśnienia (prawidłowe u chorego na cukrzycę powinno wynosić 130/80 mmHg, jeżeli jest wyższe należy zgłosić to lekarzowi), w przypadku nadciśnienia codziennie
* raz w miesiącu wykonywać analizę moczu na obecność cukru i acetonu
* raz w roku badać poziom i stężenie cholesterolu całkowitego, LDL, HDL oraz stężenie trójglicerydów, poziom mocznika i keratyniny we krwi
* raz w roku wizyta u okulisty aby zbadać dno oka (w przypadku stwierdzonej choroby oczu częściej)
Schorzenia oczu mogą wystąpić u cukrzyków każdego typu bez względu na metodę leczenia. Główne czynniki sprzyjające powstawaniu powikłań oczu jest hiperglikemia, nadciśnienie tętnicze, stres. Cukrzyca  ma wpływ na krążenie krwi w siatkówce powodując zmiany w naczyniach krwionośnych - nazywane jest to retinopatią. Zmiany te następują bardzo wolno i mogą być zdiagnozowane nawet po wielu latach. Z powodu wysokich cukrów we krwi przez dłuższy czas naczynia siatkówki stają się kruche i miejscami ulegają poszerzeniu tworząc mikrotętniaki. Ich obecność nie powoduje objawów. Jeśli zaczną pękać dochodzi do pogorszenia wzroku bez żadnych objawów bólowych a w konsekwencji może dojść do ślepoty. Cukrzycy także mogą cierpieć na zaćmę i jaskrę.
Zapobieganie pogłębianiu się problemów ze wzrokiem:
- kontrola poziomu glikemii
* przy wysokim poziomie cukru należy go stopniowo obniżać
* dbać o utrzymywanie przez cały czas odpowiedniej masy ciała, poziomu cholesterolu, ciśnienie krwi za pomocą diety i ćwiczeń
* unikać stresu
* regularne wizyty u diabetologa
* aktywność fizyczna (ćwiczenia tonizują mięśnie, zużywają energię i obniżają stężenie glukozy we krwi, pozwalają uzyskać lub utrzymać prawidłową masę ciała, zmniejszają stres, zwiększają wydolność płuc i ilość tlenu dostarczanego do krwiobiegu, obniżają poziom cholesterolu i ciśnienie krwi, poprawiają krążenie krwi co zmniejsza ryzyko chorób tętnic. Należy wykonywać ćwiczenia regularnie przez 30 minut 3 x w tygodniu. Można zacząć od 5 minut kolejno wydłużając do 30 - najlepiej ustalić z lekarzem jakie ćwiczenia wykonywać.
Z ćwiczeń najlepiej zrezygnować gdy:
- spowodują większy wzrost poziomu cukru we krwi
- gdy poziom przekracza powyżej 250 mg.dl lub obecne są ciała ketonowe we krwi  lub/i w moczu
Aby zapobiec zbyt dużemu spadkowi cukru przed i po aktywności fizycznej:
- przed rozpoczęciem ćwiczeń wykonać pomiar stężenia glukozy we krwi
- nie rozpoczynać ćwiczeń jeżeli poziom cukru jest zbyt niski (najpierw zjeść niewielki posiłek lub przekąskę i odczekać)
- w trakcie ćwiczeń mieć przy sobie coś słodkiego na wypadek hipoglikemii
Wskazane są wysiłki wytrzymałościowe jak np. pływanie (aby nie doszło do niedocukrzenia należy nie wchodzić na czczo do basenu  po obfitym  posiłku zjedzonym zjedzonym kilka godzin wcześniej, nie pływać jeżeli stężenie glukozy wynosi poniżej 100 mg/dl lub powyżej 300 mg.dl), wysiłki tlenowe.
Nie wybierać się na basen w czasie przeziębienia, grypy, gorączki lub innej infekcji, nie wskakiwać do wody i zrobić małą rozgrzewkę, aby uniknąć skurczu przed zanurzeniem się w wodzie - usiąść na piętach starając się by stopy i łydki utworzyły linię prostą, jeżeli pływanie jest dłuższe niż 30 minut zrobić przerwę i wypić płyn zawierający cukier, nie pływać bardzo szybko i nie wstrzymywać zbyt długo oddechu, po wyjściu z wody osuszyć stopy a w domu umyć je w wodzie o temperaturze ok. 37 stopni i sprawdzić czy nie ma skaleczeń itp.
Hipoglikemia może wystąpić kilka godzin po wysiłku, ponieważ organizm odbudowuje zapasy glikogenu w mięśniach i zużywa na to więcej glukozy.

KTO POWINIEN SPRAWDZAĆ RAZ DO ROKU POZIOM CUKRU:
Przede wszystkim osoby , których dotyczą czynniki ryzyka:

* nadwaga (BMI>25 kg/m2)
* cukrzyca w rodzinie
* mała aktywność fizyczna
* nadciśnienie tętnicze (>140/90 mmHg)
* stężenie HDL (>40 mg/dl lub/i stężenie trójglicerydów >150 mg/dl)
* choroby układu sercowo naczyniowego
* wynik poprzedniego badania stężenia glukozy na czczo (100-125 mg/dl)
* cukrzyca ciężarnych
* urodzenie dziecka o masie 4 kg
* zespół policystycznych jajników

! diabetycy nie mogą wykonywać niektórych zawodów
! nie zachorujemy od samego jedzenia słodyczy ale niewłaściwa dieta wraz z towarzyszącą jej nadwagą lub otyłością jest czynnikiem ryzyka w cukrzycy typu 2. Należy jednak ograniczać słodycze aby nie dopuścić do odkładania się zbędnych kilogramów. Natomiast od czasu do czasu muszą zjeść słodycze aby nie doprowadzić do hipoglikemii
! powyższy tekst ma wyłącznie charakter informacyjny. Wszelkie zmiany, ustalenie ćwiczeń i właściwej diety i inne  należy konsultować z lekarzem diabetologiem !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz